س : 6 118 - آيا وكالت سفيه از غير سفيه براى اجراى عقد بيع، هبه، اجاره و نكاح صحيح است؟
ج : بله،اگرسفيه چنين عقودى را اجراءكند صحيح است.
س : 1187 - آيا قسم ونذرسفيه صحيح است؟
ج : اگر نذر و قسم به مالى اوتعلق بگيرد صحيح نيست اما اگر نذر و قسم به انجام دادن كارى يا ترك كردن كارى تعلق بگيرد صحيح است.
س : 1188- اگر سفيه كارى كند كه موجب كفاره بشود مانند افطار عمدى روزه ماه مبارك رمضان يا قتل خطايي آياكفاره بر او واجب مي شود؟
ج : بله، از نظر شرعى در اين گونه موارد تفاوتى ميان سفيه و غير سفيه نيست.
س : 1189 - دركفاره هايي كه غير سفيه مخير بين روزه گرفتن وكفاره مالى است آيا سفيه نيز مخير است؟
ج : اختيار روزه براى سفيه احوط است اما اگر توان گرفتن روزه را نداشته باشدكفاره مالى متعين است.
س : 1190- اگر سفيه كارى كند كه موجب كفاره مالى است مانندكفاره احرام يا فديه ماه مبارك رمضان حكمش چيست؟
ج : كفاره و فديه مالى را بايد بدهد.
س : 1191 - اگر سفيه اموال خود را بخواهد، گذاشتن اموال در اختيار سفيه جايز است؟
ج : تا زمانى كه رشد سفيه ثابت نشود جايز نيست.
س : 1192 - چه كسى ولايت در تصرف در اموال صغير دارد و سرپرست و ناظر بر مصالح ا وكيست؟
ج : ولايت در تصرف با پدر و جد پدرى يا سرپرست منصوب از طرف آنان است و اگر هيچ كدام نباشد ولايت با حاكم شرع است.
س : 1193 - اگركودك صغيرى پدر، جد پدرى و سرپرست منصوب از طرف آنان نداشته باشد حاكم شرع يا وكيل اوهم نباشد آيا مادر، برادر و عموى صغير بر او ولايت دارد؟
ج : اگر پدر، جد پدرى، سرپرست منصوب از طرف آنان، حاكم شرع يا وكيل او نباشند ولايت با عدول مومنين است و اگر آنها هم نباشند ولايت با وثوق مومنين است نه با مادر ونه برادر و نه عمو.
س : 1194- آيا در ولايت پدر و جد پدرى عدالت شرط است و اگر پدر يا جد پدرى در اموال صغير خيانت كنند حكم شان چيست؟
ج : در ولايت پدر و جد پدرى عدالت شرط نيست، اما اگر خيانت كنند حاكم شرع مانع از تصرف آنان مي شود.
س : 1195 - آيا ولايت پدر و جد پدرى در عرض هم است يا در طول هم؟
ج : ولايت هر دو و در عرض هم است و هركدام پيش تر تصرف كند نافذ است و اگر هر دو هم زمان تصرف كند، تصرف جد پدرى نافذ است.
س : 1196 - اگر صغير ازكسى طلبكار باشد ولى او مي تواند طلب او را با كمتر از مبلغ واقعى مصالحه كند؟
ج : اگر مصالحه به نفع صغير باشد جايز است اما براى بدهكارتملك مابه التفاوت جايز نيست.
احكام ضمان
س : 1197 - اگر كسى پولى يا جنسى را نزد ديگرى وديعه بگذارد و اين پول و يا جنس را دزد ببرد.آيا شخص امين وديعى ضامن است؟
ج : اگر وديعى درحفظ وديعه و امانت افراط و تفريط نكرده باشد ضامن نيست، مانند اينكه در نگهداري مال امانتى دقت و احتياط لازم را كرده باشد و در جاى مناسبى نگهداشته باشد.اما دزدان مسلح بيايند و دست و پاي او را ببندند و قدرت دفاع را از او سلب نمايند و مال را ببرند.
س : 1198- اگر سگ صاحب خانه، مسافر يا يكى از همسايگانش را گاز بگيرد و مجروح كند و ياكشته شود، آيا صاحب سگ ضامن است؟
ج : اگر با اذن صاحب خانه وارد شده باشد، صاحب سگ (كه صاحب خانه نيز هست ) ضامن است واگربدون اذن وارد شده باشد ضامن نيست و اما اگر در بيرون منزل گاز بگيرد.چنانچه در روز باشد صاحب سگ ضامن است و اگر در شب باشد ضامن نيست.
س : 1199- اگر خواهان (مدعى) بر عليه خوانده (مدعى عليه ) بناحق شكايت نمايد و خوانده مصارف و مخارج بر عهده اش تحميل شود و ضرر و زيان مادى ببيند و همچنين مدتى بيكارگردد.آيا شخص شاكى (خواهان ) اين مصارف و خسارت هاى ناشى ازبيكارى را ضامن است؟
ج : اگر شاكى سبب اتلاف مال مدعى عليه گردد، بايد آن را جبران كند.اما مصارف و خسارت بيكارى را ضامن نيست.
س : 1200- اگر بچه اى نابالغى حيوانى را بكشد يا وطى كند، آيا خسارت حيوان بر ولى بچه است يا برعاقله؟(1)
ج : خسارت بر عاقله است (خويشاوندان نزديك پدرى جانى مانند برا درا ن، عموها و عموزا ده ها)
س : 1201 - اگر بچه اى سه چهارساله اى خرمن، گندم يا هيزم كسى را بسوزاند.تاوان آن بر عاقله است يا ولى بچه؟
ج : اسحاق بن عمار بطريق موثق از على (عليه السلام) نقل مي كند كه : ((عمد الصبيان خطا يحمل على العاقله )) يعنى كارعمدى اطفال حكم خطا را دارد وبر عهدة عاقله مي باشد.
س : 1202- شخصى فاقد زمين و مسكن مدتى را در منطقه اى با دهقانى و رعيتى روزگار مي گذراند و با ضمانت شخصى كه ملك و زمين دارد، براى عسكرى و سربازى ثبت نام مي كند و متعهد مي شود كه به مدت دو سال سربازى كند.قبل از اينكه, حكومت وى را براى عسكرى جلب كند، مفقود مي شود و صاحب ملك و زمين خسارات مالى زيادى را از سوى حكومت متحمل مي گردد.وقتى كه آن، شخص پيدا مي شود، صاحب زمين مي تواند خسارات مالى خود را از او بگيرد؟
ج : نمي تواند بگيرد، مگر اينكه شخص فاقد زمين شخص مالك زمين را ضامن براى حكومت قرار داده باشد در اين صورت خسارت را ضامن است.
س : 1203 - شخصى زمينى را از ديگرى مي خرد و طرفين در مورد ماليات بر زمين از سوى حكومت توافق مي كنندكه مثلا10 افغانى فروشنده بايد ماليات زمين به دولت پرداخت كند.اما بعداً ميزان ماليات بر زمين از سوى حكومت افزايش مي يابد و فروشنده بيشتر از10 افغانى مي پردازد.آيا بايع حق گرفتن ماليات افزوده شده را از خريدار دارد؟ ا - عاقله يعنى خويشاوندان نزديك پدرى جانى مانند برادران، عموها و عموزاده ها
ج : اگر قرار و توافق هر دو به اين صورت بوده باشد كه فروشنده بگويد من در تمام سالهاى آينده حاضرم سالى10 افغانى ماليات بدهم، چه ماليات به ميزان 10 افغانى باشد يا بيشتر وياكمتر، همان 10 افغانى كافى است.
س : 1204- شخصى به ديگرى مبلغ معينى پولى افغانى قرض الحسنه مي دهد و حدود شش سال از آن مي گذرد و مديون آن را پرداخت نمي كند: اولا: اگر عمدا پرداخت نكرده باشد آيا مديون تنزل قيمت و ارزش پول را ضامن است؟ و ثانيا: اگر تاخير عمدى نباشد بلكه بخاطر عدم دسترسى به صاحب پول باشد چه حكم دارد؟
ج : اگر تأخير در پرداخت اين عمدى باشد، مديون ضامن تنزل قيمت است.ولى احتياطاً مابه التفاوت را از باب مصالحه جنس بگيرد و اگر تأخير عمدى نباشد و بلكه بخاطر عدم دسترسى به داين باشد، باز بايد رضايت وى را احتياطاً جلب كند.
س : 1205 - شخصى وسايل و اثاثيه منزل خود را نزد ديگرى امانت مي گذارد، بعداً شهر آشفته و نا امن مي شود.فرد امين اثاثيه اى مذكور را مي آورد نزد برادرصاحب مال مي گذارد و بر او تحميل مي كند.او نيز براى حفظ جان خود و خانواده اش شهر را ترك نموده و درب منزل را قفل مي زند و مهاجرت مي كند.بعدا نيروهاى مسلح قفل درب را شكسته و اثاثيه را به غارت مي برند.آيا صاحب مال حق مطالبه اى آن را از برادرش دارد؟
ج : اگرامكان انتقال اموال توسط شخص امين فراهم نبوده است و برادر را نيز امين مي دانسته كه در نزد او اثاثيه راگذاشته و او نيز پذيرفته باشد و در نگهداري نيزكوتاهى نكرده باشد، هيچ يكى از اين دو نفر ضامن نيستند.اما اگر امين در نگهداري اموال كوتاهى كرده باشد ا و ضامن است.
س : 1206 - اگر كسى مقدارى طلا نزد زرگر براى تعمير بگذارد و بعداً زرگر ادعا كند كه دكانم به سرقت رفته است.بر فرض راست بودن سرقت آيا زرگر ضامن است و بر فرض ضمان، اين طلا از قيميات است يا از مثليات؟
ج : اگر در نگهداري طلا تفريط يعنى كوتاهى نكرده باشد زرگر ضامن نيست، و در فرض دوم اگر طلا ساخته نشده باشد از مثليات و اگر ساخته شده باشد از قيميات است.
س : 1207 - آيا از بين بردن الات قمار و ظروف شراب و مانند آن بدون اجازه صاحب آن جايز است و ضمان دارد؟
ج : فقط از بين بردن آلات قمار جايز است و ضان هم ندارد.
س : 1208 - اگر كسى ضمانت كسى را قبول كند.بعد ازمدتى مي تواند از ضمان خود رجوع نموده وعقد ضمان را فسخ كند؟
ج : عقد ضان از عقود لازمه است، ضامن و مضون له هيچكدام حق فسخ ندارند.
س : 1209 - اگر كسى ذمه اش مشغول به حقوق شرعيه باشد.آيا كس ديگر مي تواند وى را در اداء آن ضامن شود؟
ج : اگر اين حقوق عبارت از خمس يا زكات يا اموال مجهول المالك باشد،كس ديگر مي تواند نزد حاكم شرع يا وكيلش او را ضمانت نمايد.
س : 1210- اگر كسى امانتى نزد ديگرى بگذارد و اجازه فروش هم به او بدهد، اما بعدا به وى نامه بنويسدكه اگر مال را نفروخته اى به آورندة نامه بده، حامل نامه نيز چندين بار مراجعه كند ولى اوجنس را تحويل ندهد و به فروش رساند، مالك حق مطالبه اى مال خود را دارد؟
ج : صاحب مال حق مطالبه اى جنس و يا قيمت فعلى آن را دارد.
س : 1211 - اگر چند نفر دزد خانه اى را بدزدند بعداً يكى از آنها دستگير شود آيا صاحب خانه مي تواند همه اموال مسروقه خود را از او بگيرد؟
ج : مالى كه در نزد او است آن را بگيرد وهمد ستانش را به واسطه همين دزد دستگير شده, دستگيركنند و اموال دزديده شده را از آنها بگيرند.
س : 1212 - اگر حيوانى مانند اسب، الاغ وگاو نر براى كارگردن عاريه برده شود و آنها بر اثركار تلف شود ضمان دارد؟
ج : اگركار به اندازه متعارف و معتاد باشد ضمان ندارد اگر بيش از اندازة متعارف باشد ضمان دارد.
س : 1213 - اگر حيوانى از طويله بيرون برود و حيوان ديگرى را بكشد آيا صاحب حيوان ضامن است؟
ج : اگر صاحب حيوان در نگهداري از حيوان خود تقصير وكوتاهى نكرده باشد مثلا در طويله يا خود حيوان به ميخ بسته بوده است اما حيوان زنجير را پاره مي كند و درطويله را مي شكند در اين صورت ضامن نيست، اما اگر در نگهداري از حيوان خودكوتاهى كرده باشد مثلا در طويله را بسته نكرده باشد يا حيوان را به ميخ بسته نكرده باشد ضامن است.
س : 1214 - اگر دزدى مال انسان را بدزدد و بعد منكر شود آيا صاحب مال مي تواند به اندازه و مقدار دزديده شده اش از مال دزد بردارد؟
ج : تنها مال و جنس خود را مي تواند بردارد اما اگر بخواهد مال دزد را به جاى مال خود بردارد بايد از حاكم شرع اجازه بگيرد.
س : 1215 - كارگرى براى پاك كردن دستگاه ((قله بر)) سنگبرى ازكارگر ديگرى كمك مي خواهد.كارگر قله بر درهنگام پاك كردن دستگاه به همكارش مي گويد كه كليد دستكاه را بزند با زدن كليد چهار انگشت كارگر قله بر بر اثر برخورد با زنجير دستگاه در لابه لاى دستگاه گير مي كند از سوى ديگر صاحب كارخانه به خاطر اين كه خسارت بيشتر به دستگاه وارد نيايد با تكى تكى جدا كردن الماس زنجير سبب مي شودكه انگشت ها مدت زمان بيشترى در لابه لاى دستگاه بماند و احتمال وصل مجدد انگشت هاى بريده شده به دست كارگر از بين برود.در نتيجه چهار انگشت كارگر از بند درم قطع مي شودآيا خود كارگر ضامن است يا همكارش كه به كمك او آمده بود يا صاحب كارخانه؟
ج : اگر همكاركمكى كارگر در روشن كردن دستگاه مقصر نباشد ضامن ديه نيست و اگر صاحب كارخانه، ضمانت اين گونه حوادث را قرارداد نكرده باشد و تأخيرى در بريدن زنجير دستگاه براى بيرون آوردن انگشتان كارگرش نكرده باشد او هم ضامن نيست اگر چه عاصى وگنه كار است به خاطر سهل انگارى در بيرون آوردن انگشتان كارگر، اما اگر صاحب كارخانه تأخيركرده باشد براى وارد آوردن خسارت كمتر بايد رضايت كارگر مصدوم را جلب كند.
س : 1216 - شخص بدهكار درايران طلب خود را حواله مي دهد به شخص ديگرى در افغانستان كه برود از او بدهى خود رابگيرد، طلبكار وقتى به افغانستان مي رود، آن شخص پولى را كه حواله شده است پرداخت نمي كند.دوباره بدهكار مراجعه مي كند او هم پرداخت نمي كند، طلبكار پول را از چه كسى بگيرد؟
ج : اگر حواله دهنده از آن شخص در افغانستان طلبكار بوده است و او هم فقير نبوده است.طلب اين شخص به ذمة او انتقال مي يابد وحق مطالبه ازحواله دهنده را ندارد و بايد از آن شخصى كه در افغانستان است بگيرد، و اگر حواله دهنده از او طلبكار نبوده است يا طلبكار بوده ولى او فقير بوده است.طلبكار مي تواند از حواله دهنده طلب خود را بگيرد و او حق امتناع را ندارد.
احكام امانت
س : 1217 - كسى مالش را به عنوان امانت در نزدكس ديگرى مي گذارد اما بعد از مدتى امين ادعا مي كند كه خانه ام مورد دستبرد قرارگرفته است و اموال من به علاوه مال شما دزديده شده است البته معلوم هم نيست كه حرف امين راست باشد.آيا امين ضامن مال امانت است يا نه؟
