ج : با همكارى چند نفر از اهل خبره زمين موقوفى را بررسى نموده و اجره المثلى براى آن تعيين نمايند.متولى مي تواند همان اجره المثل را به عهده بگيرد و يا به كس ديگرى اجاره دهد وهمان وجه اجاره را به فقراء و طلاب بدهد و اجارة چهار سالة زمين را نيز بدهكاراست.
س : 1663- مساجدى كه حدودا شصت سال پيش به دستورحاكم درهر قريه و ده ساخته شده است، اكنون مردم درباره اين گونه مساجد احكام و احترام آن را مراعات نمي كنند چون به دستور حاكم جابر ساخته شده است حكم اين مساله چيست؟
ج : اگر اين خانه ها را براى فرار از ترس و مواخذة حاكم مسجد ناميده باشند حكم مسجد را ندارند اما اگر واقعا به قصد مسجد ساخته باشند بايد احكام مساجد درباره آن مراعات شود.
س : 1664- تعدادى براى ميتى قبر مي كنند اما دركف قبر استخوان هاى مردة ديگرى پيدا مي شود.استخوان هاى كهنه را دركوشة قبر جمع مي كنند و ميت جديد را در آن قبر دفن مي كنند.ورثه مرده پيشين اعتراض مي كنندكه چرا در قبر مردة ما ميت ديگرى را دفن كرده ايد؟ يادآورى مي شود كه قبرستان سابقه ده ساله دارد حكم اين مسأله چيست؟
ج : اگر قبرستان وقف عام باشد و بيرون آوردن ميت دوم هتك حرمت به حساب آيد اگرچه ورثه ميت قبلى راضى نباشند نبايد مردة دوم بيرون آورده شود.اما اگر ورثه ميت قبلى محل قبر را خريده باشند دفن ميت دوم درآن قبر جايز نيست و اگر ورثه ميت قبلى رضايت ندهند بايد مرده دوم در جاى ديگر دفن شود.
احكام وصيت
س : 1665- كسى كه در زندگى خود خمس نداده است به فرزندش وصيت مي كندكه مبلغ صد هزارتومان سهم امام (ع ) و هفتصدكيلوگرم گندم زكات پرداخت كند و بيست و پنج ماه روزه براى او بگيرد و بيست و پنج سال نماز بخواند اگر فرزند نسبت به چنين وصيتى عمل كند از ماترك ميت چيزى باقى نمي ماند آيا اين وصيت نافذ است؟
ج : اگر ثابت شود كه مبلغ صد هزار تومان و هفتصد كيلوگرم گندم از خمس و زكات بدهكار است از اصل ما ترك پرداخت شود.روزه و نمازش از ثلث تركه باقى مانده انجام داده مي شود حتى اگر ثلث تركه يك ماه روزه و يك سال نماز را كفايت كند.
س : 1666 - شخصى فوت مي كند و وارث صغيردارد، برادرمتوفى مصارف كفن و دفن و مراسم فاتحه و ختم او را به عهده مي گيرد.مصارف مذكور را مي تواند از وارث متوفى بگيرد؟
ج : اگر بدون وصيت فوت كرده باشد و برادرش نيز بدون قصد تبرّع (بدون نيت مجانى) مصارف مذكور را پرداخت كرده باشد، به مقدار واجب از مصارف كفن و دفن را مي تواند از اصل مال ميت بردارد و مصارف مستحبى را نمي تواند بردارد اما اگر شخص متوفى وصيت كرده باشد مي تواند مصارف مستحبى را نيز ازثلث مال ميت بردارد.
س : 1667- شخصى كه بدون وصيت ازدنيا مي رود، بدون اجازه ورثه يا اگر ورثه صغير باشد، تا چه مقدار مي شود از اموال ميت برايش مصرف كرد؟
ج : فقط به مقدار واجب براى كفن و دفنش مي شود مصرف كرد و زائد بر آن جايز نيست.
س : 1668- در برخي مناطق رسم است كه وقتي شخصى از دنيا مي رود، بستگان و آشنايان متوفى كه در مراسم تشييع و فاتحة او شركت مي كنند.مبالغى را به عنوان كمك پرداخت مي كنند.مصرف نمودن مبالغ مذكور براى خود ميت جايز است؟
ج : مصرف مبالغ مذكور بستگى به نيت و قصدكمك كنندكان دارد.
س : 1669 - غذا خوردن در خانة ايتام صغير كه مادر يا برادر يا عموى آنهابراى ميهمانان غذا مي آورند و نيز نماز خواندن درخانة اين ايتام چه حكمي دارد؟
ج : بايد به حاكم شرع مراجعه نمايند تا براى ايتام قيّم (سرپرست) نصب نمايد و قيّم طبق مصالح ايتام در خانه و اموال آنها تصرف نمايد.
س : 1670- اگر شخصى به طوركلى وصيت كند كه ثلث اموالم برايم مصرف شود.شامل اموال منقول وغير منقول مي شود؟
ج : اگر قرينه اى بر تعيين اموال غير منقول وجود نداشته باشد ظاهر اين است كه وصيت ميت شامل اموال منقول وغير منقول مي شود.اگر ورثه پولى نداشته باشد كه به جاى ثلث زمين از آن استفاده كند ثلث از قيمت زمين را براى ميت مصرف كند.
س : 1671- زنى زمينش را براى يكى از نوادگان خود وصيت مي كند.و نيز وصيت مي كند كه نوه اش در مقابل اين زمين از طرف او حج انجام دهد، وصى مذكور چند سال از زمين استفاده مي كند و پيش از انجام حج فوت مي كند وبرادرش را وصى مي گيردكه زمين را بگيرد وحج انجام دهد او نيز چند سال از زمين استفاده مي كند، فرزند وصى اول زمين را از وصى دوم مي گيرد و او نيز مي ميرد اما وصى سومي را براى حج مي گيرد.وصى سوم نيز فوت مي كند و او نيز وصى ديگرى (كه وصى چهارم مي شود) مي گيرد، كدام يكى از اين وصيت ها نافذ است؟
ج : هركسى راكه وصى اول براى انجام حج نايب گرفته است حق تقدم دارد و فرزندان وصى اول نمي توانند كس ديگرى را نايب بگيرند مگر اينكه وصى اول شرط كرده باشد كه نايبش تا سال معين حج را انجام دهد وآن شخص انجام ندهد.در اين صورت فرزندان وصى اول با اجازه حاكم شرع كس ديگرى را نايب بگيرند.اما اگر زن شخص معين را در سال معين نائب گرفته باشدكه مباشرتا خودش حج را انجام دهد و او انجام ندهد و بميرد، حاكم شرع كس ديگرى را نائب بگيرد و زمين را تسليم او نمايد و اجره المثل را از تركة نائب اول بگيرد و در راههاى خير به نيابت از موصى مصرف كند.
س : 1672- شخصى به فرزندش وصيت مي كند كه 15سال نماز قضايي و15سال روزة قضايي براى او انجام دهد و نيز مبلغى را بجاى خمس و زكات بپردازد در حالي كه تمام دارايي و ماترك ميت تنها يكى از موارد مذكور را كفايت مي كند نه هر سه مورد را، وظيفه فرزند چيست؟
ج : اگر ورثه آن وصيت را امضاكنند همه ماترك مصرف مي شود هر مقداركفايت كند و اگر ورثه امضا نكنند وصيت فقط به مقدار يك سوم از مجموع اموال و دارايى هاى ميت نافذ است.اگر ثلث دارايي و اموال ميت تمام موارد وصيت را كفايت نكند.خمس وزكات را از اصل مال بكشد و نماز و روزة قضايي را از ثلث مال حساب كند واگر يك سوم ماترك همه نماز و روزه را كفايت نكند نصف ثلث را براى نماز و نصف ديگر را براى روزه مصرف كند و در فرض سوال اگر مجموع دارايي و اموال ميت فقط براى يكى از موارد مذكور كفايت مي كند و ورثه نيز وصيت اضافه بر يك سوم را اجازه دهند.بايد براى خمس و زكات مصرف شود نه براى روزه و نماز.
س : 1673- شخصى وصيت مي كند كه تمام اموال من سه قسمت شود يك قسمت براى خودش و دو قسمت براى فرزندانش، اما در مورد دو سوم از اموال مربوط به فرزندانش وصيت مي كند كه اموال منقول بطور مساوى بين تمام فرزندان تقسيم شود بدون فرق بين پسر و دختر و از زمين و ساير اموال غير منقول دختران را محروم سازد و مي گويد كه آنها حق ندارند.آيا دختران از زمين ارث مي برند؟
ج : وصيت در زائد بر ثلث نياز به اجازه ورثه دارد.اگر همه رضايت دادند طبق وصيت عملى شود و اگر بعضى راضى شدند و بعضى ردكردند.وصيت نسبت به سهم كساني كه رضايت دارند نافذ است و اگر همه ردكردند وصيت در زائد بر ثلث باطل است و دو سوم از اموال ميت اعم از منقول وغير منقول بايد طبق قانون ارث بين تمام فرزندان تقسيم شود يعنى به هر پسرى دو برابر سهم هر دخترى داده شود.
س : 1374- اگر كسى بدون وصيت از دنيا برود براى قضاء واجبات، مراسم فاتحه, ختم قرآن و روضه خوانى، از اصل مال يا از ثلث مال ميت برداشته مي شود؟
ج : براى انجام واجبات مالى مانند: دين، قضاء خمس، زكات، رد مظالم و حج واجبى اگر مستطيع بوده باشد (نه حج نذرى) از اصل مال ميت برداشته مي شود.اما براى انجام واجبات غير مالى مانند نماز و روزه و نيز براى كارهاى مستحبى مانند مراسم فاتحه، قرآن خوانى و...اگر ورثه اى كبير اجازه دهند مي شود از مال ميت مصرف كرد وگرنه نمي شود مصرف كرد، چنانكه بر عكس، كفن واجبى و پول دفن از اصل تركه اى ميت پرداخت مي شود و اجازه ورثه شرط نيست.
س : 1675- ما 8 برادر و 6 خواهر از يك پدرهستيم، پدرم با دو خواهرم فوت نموده اند، پدرم در زمان حيات خود براى 6 تا از برادران زن گرفته است و دو تا از برادرانم در زمان حيات پدرم از خانواده جدا شده بودند و خانه مستقل دارند و مادرم نيز زنده است.برادرانم تصميم گرفته اند كه زمين هاى پدر را تقسيم نمايند با توجه به وضعيت فوق لطفا به سوالات زير پاسخ دهيد: ا- آيا خواهرانم در تقسيم زمين شريك هستند؟ 2- پدرم وصيت نموده است كه هر فرزند سالانه 10 سيرگندم به مادرم بدهد آيا غير از اين 10 سيرگندم مادرم از زمين پدرم ارث مي برد؟ 3- 6 نفر از برادران كه خانة مستقلى ندارند و درگذشته در منزل پدر با هم زندگى مي كردند (و در آينده نيز هر كدام بايد خانة جدا داشته باشد) سهم بيشترى از زمين پدرى مي برند؟ و اگر سهم بيشتر نمي برند مخارج و هزينه هاى ساختن خانه و عروسى (براى دو برادرى كه در زمان پدر ازدواج نكرده بودند) از ارثية پدر پرداخت مي شود؟ و آيا دو برادرى كه خانة مستقلى دارند وظيفه دارند كه به اين برادران كمك نمايند؟ 4- برادركوچك كه بالغ شده است.اگر اجازه تقسيم زمين را بدهد و بعد از مدتى اين تقسيم را به نفع خود نبيند و پشيمان شود آيا اجازه او نافذ است؟ و آيا اين برادركه از جهاتى مستحق ترحم است و بخصوص كه پدر نيز در مورد او به باقي برادران زياد سفارش كرده بود سهم بيشترى از ارث مي برد؟
ج : 1- همه فرزندان اعم از پسر و دختر كه در زمان فوت پدر زنده بوده اند مطابق احكام ارث از اموال منقول و غير منقول پدر ارث مي برند.ولى همسر از زمين ارث نمي برد و از منقولات و قيمت بنا و قيمت درخت ارث مي برد.2- وصيت پدر به10 سيرگندم در هر سال مانع از ارث زن نمي شود (در اموال منقول وقيمت ساختمان و اشجار).3- دو برادر بزرگ كه جدا زندگى مي كنند اگر پدر, زمين و ساير اموال خود را در زمان حياتش به آنها تمليك وهبه كرده باشد وآنها نيز قبول و قبض كرده باشند، اين زمين و اموال ملك آنها است و ديگر وراث در آن حق ندارند اما اگر پدر فقط اباحة تصرف كرده باشد بعد از فوت پدر با ساير اموال پدر بين تمام وراث تقسيم مي شود اما دو برادر ديگركه ازدواج نكرده اند، اگر پدر نسبت به آن دو برادر وصيت نكرده باشد مخارج ازدواج و ساختن خانه به عهدة خودشان است.4- اگر برادركوچك بالغ و رشيد باشد، اجازه اش در تقسيم زمين نافذ است و اگر سفيه باشد با اجازه حاكم شرع تقسيم نمايند و اگر پدر دربارة پسركوچك وصيت نكرده باشد پيش از ديگران ارث نمي برد و اگر ديگر برداران او را كمك نمايند كار خوبى است و صلة رحم مي شود.
س : 1676- اگر شخصى در مرض موت خود وصيت نمايد كه تمام دارايي و املاك او به اولاد صغارش داده شود و اولادكبار را از ارث محروم نمايد آيا اين وصيت صحيح است؟
ج : اگر فرزندان كبار وصيت پدر را امضاءنمايند تمام اموال مال فرزندان صغار مي شود و اگر امضاء ننمايند يك سوم اموال از فرزندان صغار مي شود و دو سوم ديگر بين تمام ورثه تقسيم مي شود.
س : 1677- شخصى زمينى را براى انجام دادن حج وصيت مي كند، و وصى قبل از انجام دادن حج فوت مي كند ولى ورثة ميت آن زمين را مي فروشد آيا انجام ندادن حج مانع از فروختن و رهن دادن زمين مي شود؟
ج : اگر به قيمت واقع فروخته شده باشد حاكم شرع آن بيع را امضاء ميكند ولى اجازه نمي دهدكه قيمت آن در غير حج استفاده شود.
س : 1678- بر همه مكلفين, وصيت واجب است يا بر افراد خاصى؟
ج : هركسي كه دين يا امانتى از مردم به عهده دارد يا قضاء نماز و روزه و واجبات - ديگرى به عهده دارد وصيت بر چنين شخصى واجب است وكسي كه هيچ يك از اينها بر ذمه اش نيست، وصيت نيز بر او واجب نيست.
س : 1679- شخصى وصيت مي كند كه جنازه ام را درمحلى خاصى دفن كند.اما ورثه بر خلاف وصيت در محل ديگرى آن را دفن مي كند آيا نبش قبر به منظورعمل به وصيت جايز است؟
ج : اگر وصيت به حمل و دفن نمودن به مشاهد مشرفه بوده است و نيز اگر نبش قبر و دفن مجدد موجب هتك جنازه نباشد، عمل به وصيت واجب است.
س : 1680- اگر كسى وصيت نمايدكه ثلث اموالش در امور خيريه مصرف شود ولى اولادش مانع از عمل به وصيت مي شوند وظيفه چيست؟
ج : بر وصى لازم است كه به وصيت عمل نمايد اگر چه با اجباركردن ورثه ويا با ارجاع به حاكم شرع باشد، درصورتيكه عمل به وصيت اصلا امكان نداشته باشد تكليف از وصى ساقط است.
س : 1681- شخصى وصيت مي كند كه خانه ام فروخته شود و قيمت آن در امور خيريه به مصرف برسد.ولى ورثه خانه را مي فروشند و قيمت آن را در مورد وصيت مصرف نمي كنند، خريد اين خانه با علم مشترى به چنين وصيت، براى مشترى و تصرف درآن چه حكمي دارد؟
