مناسك حجّ
بسم الله الرحمن الرحيم
مقدمه
الحمد الله رب العالمين، الصلاة و السلام على اشرف الانبياء والمرسلين محمد (ص) و آله الطاهرين.
قال الله تبارك و تعالى: و للَّه على الناس حجّ البيت من استطاع اليه سبيلا.
هركسى كه قدرت و توان رفتن به مكه معظمه را داشته باشد به امر خداوند تبارك و تعالى حجّ بيت الله الحرام بر او واجب است
اقسام حجّ
حج بر سه قسم است:حجّ قرآن، حجّ افراد، حجّ تمتّع.
حج قران و افراد فريضه كسانى است كه در مكه و اطراف آن باشدتا حدود 16 فرسخ و كسانى كه بيش از 16 فرسخ از مسجد الحرام دور باشند فريضه شان حجّ تمتّع مى باشد.
چون خوانندگان اين مناسك فريضه شان تمتّع است ما فقط به بيان حجّ تمتّع مى پردازيم و آن مركب از دو عمل است: اول عمره، دوم حجّ .
)مسأله 1): عمره تمتّع پنج جزء دارد:
1 - احرام
2 - طواف
3 - نماز طواف
4 - سعى بين صفا و مروه
5 - تقصير، يعنى كوتاه كردن مقدارى مو يا ناخن.
)مسأله 2): حجّ تمتّع 14 جزء دارد:
1 - احرام بستن در مكه معظمه
2 وقوف در عرفات
3 - وقوف در مشعر الحرام
4 - رمى جمره عقبه در منى
5 - قربانى كردن در منى
6 - تراشيدن سر در منى
7 - طواف زيارت
8 - دو ركعت نماز طواف
9 - سعى بين صفا و مروه
10 - طواف نساء
11 - دو ركعت نماز طواف
12 - ماندن در منى شب ياز دهم
13 - رمى جمره هاى سه گانه روز يازدهم
14 - رمى جمره هاى روز دوازدهم
)مسأله 3): كسانى كه جهت انجام دادن حجّ تمتّع عازم شده اند بايد در يكى از ميقاتهاى پنج گانه احرام ببندند:
1 - مسجد شجره، براى كسانى كه از مدينه عازم شده اند
2 - جحفه، براى كسانى كه با هوا پيما به جده مى روند و اهالى شام
3 - قرن المنازل، براى كسانى كه از طائف عازم شده اند
4 - وادى عقيق، براى اهل عراق
5 - يلملم، براى كسانى كه از يمن عازم شده اند.
)مسأله 4): كسانى كه با هوا پيما وارد جده مى شوند اگر وقت زياد باشد به مدينه منوره مى روند جهت زيارت حضرت رسول (ص) و زيارت ائمه بقيع (ع) و از آنجا كه عازم مكه مى شوند بايد درمسجد شجره احرام ببندند يعنى لباسهاى دوخته را از بدن بيرون مى آورند و دو قطعه پارچه سفيد مى پوشند و بنا بر احتياط زنها بادو قطعه لباس سفيد اگر چه دوخته باشد خود را محرم نمايند ومستحب است براى مرد و زن كه پيش از احرام بستن غسل نمايند.
)مسأله 5): اگر وقت تا روز عرفه كم باشد حجّاجى كه به جده آمده اند بايد به جحفه بروند و در آنجا احرام بنبدند.
)مسأله 6): كسانى كه از طائف عازم مكه شده اند بايد در قرن المنازل احرام ببندند.
)مسأله 7): در هر يك از مواقيت كه باشد، بعد از پوشيدن دو پارچه لباس احرام، نيت مى كند: احرام مى بندم از جهت عمره تمتّع ازفرض حجةالاسلام قربة الى الله. بعد بلا فاصله مى گويد:
لَبَّيكَ اللّهُمَّ لَبَّيكَ، لَبَّيكَ لا شَريكَ لَكَ لَبَّيكَ ، ِانَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَكَ وَالمُلْكَ لا شَريكَ لَكَ لَبَّيكَ.
)مسأله 8): اگر انسان نائب از كسى شده باشد چنين نيت مى كند:احرام مى بندم به نيابت از فلان از جهت عمره تمتّع از فرض حجةالاسلام قربة الى الله )و به جاى فلان نام شخص را بگويد(. و اگر حجّ تمتّع استحبابى باشد مى گويد:احرام مى بندم از جهت عمره تمتّع از حجّ تمتّع قربة الى الله.
)مسأله 9): زن اگر حائض باشد و در مسجد شجره يا مسجد جحفه از دحام زياد نباشد در حال عبور از مسجد احرام ببندد و اگر ازدحام زياد باشد و عبور از مسجد بدون مكث ممكن نباشد ازپهلوى مسجد در حالتى كه شانه اش به طرف مسجد باشد احرام ببندد
)مسأله 10): بعد از احرام بستن بايد از 24 چيز اجتناب كند:
1 - شكار حيوان صحرايى مثل آهو و حيوان آبى مثل مرغابى وپرندگان جائز نيست و همچنين خوردن گوشت شكار اگر چه كسى ديگر يا شخص مُحِلْ شكار كرده باشد جائز نيست وهمچنين جوجه حيوان شكار شده و تخم آن.
)مسأله 11): حيوان صحرائى اگر مؤذى و درنده باشد مثل شير،پلنگ و امثال آنها، شكارش جهت ترس از اذيت جائز است.
2 - مقاربت با زن و هر نوع تمتّع و نگاه كردن از روى شهوت و لمس كردن با شهوت.
3 - عقد نمودن زن براى خود يا ديگرى و گواه عقد شدن و خواستگارى هم خلاف احتياط است.
4 - استمناء يعنى كارى كند كه از او منى خارج شود و كفاره آن يك شتر است.
)مسأله 12): گرفتن بينى از بوى بد حرام است ولى تند رفتن جهت فرار از بوى بد اشكال ندارد.
5 - پوشيدن لباس دوخته براى مردان مثل پيراهن، عبا و شلوار وزير شلوارى و جامه دكمه دار و زره و هر جامه اى كه آستين داشته باشد، حرام است، بلكه احوط اجتناب از مطلق لباس دوخته است،اگر چه آستين نداشته باشد و همچنين است شبيه دوخته، مانند نمدى كه چوپانان آن را مى پوشند، ولى هميان، كه پول را در آن مى گذارند و فتق بند، اگر چه دوخته باشد اشكال ندارد ولى احوط در فتق بند دوخته، فديه دادن است.
)مسأله 13): كفاره لباس دوخته يك گوسفند است.
6 - سرمه كشيدن با سرمه سياه بطور مطلق و همچنين غير سياه اگر بقصد زينت باشد، و اگر سرمه سياه بطور مطلق و همچنين غير سياه اگر به قصد زينت باشد واگر سرمه غير سياه را بدون قصد زينت بكشد عيبى ندارد و كفاره هم بر او نيست.
)مسأله 14) كفاره سرمه كشيدن بنا بر احتياط يك گو سفند است.
7 - نگاه كردن در آينه اگر به قصد زينت باشد حرام است و كفاره اش بنابر احتياط يك گوسفند است و مستحب است تجديد تلبيه.
)مسأله 15): اگر نگاه كردن در آئينه به قصد زينت نباشد مانند راننده اى كه در آينه نگاه مى كند تا پشت سرش را ببيند جائز است.
)مسأله 16): عينك زدن اگر به قصد زينت نباشد براى مرد و زن عيبى ندارد اگر چه ترك آن بهتر است.
8 - پوشيدن چكمه و جوراب براى مرد حرام است و كفاره اش بنابر احتياط يك گوسفند است ولى زن مى تواند آنها را بپوشد.
9 - دروغ دشنام و تفاخر.
)مسأله 17): دروغ و دشنام در هر حال حرام است ولى در حال احرام حرمتشان شديد و مؤكد است. فخر نمودن و مباهات كردن نيز اگر موجب توهين ديگرى باشد حرام است و اگر موجب توهين نباشد، در غير حال احرام جائز است و در حال احرام احوط ترك است.
10 - جدال نمودن.
)مسأله 18): جدال نمودن به كلمه )لا والله( و ) بلى والله( بر محرم حرام است پس محرم نبايد به اين دو كلمه قسم ياد كند، بلكه مقتضاى احتياط ترك قسم به مطلق اسم جلاله است.
)مسأله 19): اگر ضرورتى ايجاب كند، قسم خوردن جائز است. به عنوان مثال اثبات حق و از بين بردن باطل اگر بدون قسم ممكن نباشد قسم خوردن اشكالى ندارد.
)مسأله 20): اگر دو مرتبه در مقام مجادله جدال كند و صادق باشد، كفاره ندارد بلكه تنها استغفار كافى است و اگر سه مرتبه جدال كند كفاره يك گوسفند است.
)مسأله 21): اگر به دروغ احوط اين است كه براى بار اول يك گوسفند و براى بار دوم يك گاو و براى بار سوم يك شتر كفاره دهد.
11 - كشتن حشرات بدن و انداختن آنها از بدن يا لباس مثل شپش، كيك و كنه و اگر از پشه ضررى متوجه انسان نباشد مقتضاى احتياط نكشتن آن است. و اگر محرم يكى از آنها را بكشد احتياطاً يك كف طعام صدق بدهد.
12 - زينت كردن
)مسأله 22): زينت نمودن براى محرم چه مرد باشد چه زن حرام است مثل انگشتر بدست نمودن و حنا بستن بقصد زينت ولى اگر انگشتر را جهت استحباب در دست كند و حنا را جهت تداوى استعمال كند، مانعى ندارد.
13 - استفاده از زيور آلات براى بانوان جهت زينت حرام است و مقتضاى احتياط ترك آن است اگر چه براى زينت نباشد ولى زيور الات را كه قبل از احرام بطور عادت در برداشته باشد بيرون آوردنشان واجب نيست ولى نشان دادن آنها براى مردان حتى براى شوهرش حرام است.
)مسأله 23): اگر پوشيدن انگشتر يا زيور براى زينت باشد بنابر احتياط يك گوسفند كفاره دهد.
14 - ماليدن روغن به بدن.
)مسأله 24): ماليدن روغن به بدن در احرام حرام است اگر چه خوشبو و معطر نباشد ولى در صورت درمان و ضرورت جائز است.
)مسأله 25): كفاره ماليدن روغن به بدن در صورتى كه از روى علم و عمد باشد يك گوسفند است و اگر از روى جهل و نادانى باشد بنابر احتياط كفاره اش اطعام فقير است.
15 - جدا نمودن مو از بدن
)مسأله 26): جدا كردن مو از بدن توسط خود محرم يا شخص ديگر جائز نيست چه ديگرى محل باشد يا محرم و فرق بين كندن و بريدن نيست.
)مسأله 27): در سه مورد ازاله مو جائز است:
1 - آنكه در پلك چشم روئيده باشد و انسان را ناراحت كند
2 - آنكه ضرورت ايجاب كند كه مو را جدا نمايد، مثلاً اينكه بلندى و زيادى مو باعث سر درد يا ناراحتى ديگر شود.
3 - آنكه شپش بدن محرم زياد شود پس در اين سه مورد ازاله عمدى مو اشكالى ندارد.
و همچنين اگر مو خود بخود هنگام وضو يا غسل جدا شود، اشكال ندارد.
)مسأله 28): اگر محرم بدون ضرورت سر خود را بتراشد كفاره اش يك گوسفند است و اگر از جهت ضرورت سر خود را بتراشيد كفاره اش يك گوسفند يا سه روز روزه يا دادن دوازده مد طعام به شش مسكين است به هر مسكين يك و نيم كيلو.
)مسأله 29): اگر محرم موى زير هر دو بغل خود را بكند يا بتراشد كفاره اش يك گوسفند و اگر موى يك طرف را زائل كند نيز مقتضاى احتياط كفاره اش يك گوسفند است و اگر موى ريش خود يا غير آن را بكند يا بتراشد بايد يك مشت طعام به فقير كفاره دهد.
)مسأله 30): اگر محرم موى سر كسى ديگرى را بتراشد كفاره ندارد.
)مسأله 31): خوراندن سر توسط محرم در صورتى كه مو نريزد و خونى نشود اشكالى اشكالى ندارد ولى اگر با دست به سر يا ريش بكشد و يك يا دو تا مو جدا شود بنا بر احتياط يك مشت طعام كفاره دهد.
16 - پوشانيدن سر براى مردان.
)مسأله 32): مرد محرم بايد سرش برهنه باشد و پوشانيدن تمام سر يا بعضى از قسمتهاى آن و حتى گوشها جائز نيست.
)مسأله 33): محرم نمى تواند غسل ارتماسى كند زيرا فرو بردن سر در آب و مايعات جائز نيست.
)مسأله 34): پوشاندن سر همچنانكه با كلاه و عمامه حرام است، همچنين بنابر احتياط با گل و حنا وعلف جائز نيست.
)مسأله 35): زن محرمه نيز بنا بر احتياط نبايد سر خود را زير آب كن اگر چه پوشانيدن سر بر او جايز است.
)مسأله 36) اگر محرم غفلت كند و سر را زير آب نمايد بايد فوراً بيرون آورد و احتياط مستحب آن است كه بعد از آن لبيك گويد.
)مسأله 37): محرم هنگام حمل اثاثيه خود نبايد آن را بر سر بگذارد ولى بستن دست جهت درد سر و يا انداختن بند مشك بر سر اشكال ندارد.
)مسأله 38): هرگاه محرم سر خود را بپوشاند بنابر احتياط يك گوسفند كفاره دهد. ولى در مورد اضطرار كفاره واجب نيست.
)مسأله 39): پوشاندن بعضى از قسمتهاى سر نيز بر احتياط كفاره اش يك گوسفند است و بنابر بر احتياط مستحب اگر پوشاندن سر را تكرار كند كفاره نيز تكرار مى شود.
)مسأله 40): اگر كسى تمام يا قسمتى از سر را بشويد نبايد با حوله و دستمال آن را خشك كند.
)مسأله 41) گذاشتن سر روى بالش و امثال آن هنگام خواب مانعى ندارد.
)مسأله 42): پوشاندن صورت براى مرد محرم مانعى ندارد.
)مسأله 43): بانوان در حال احرام نبايد صورت خود را با پوشه و يا نقاب و امثال آن بپوشانند و پوشاندن بعضى از قسمتهاى صورت نيز جائز نيست.
)مسأله 44): زن محرم هنگام نماز كه سر را مى پوشاند واجب است از باب مقدمه كمى از صورت را نيز بپوشاند تا يقين كند همه سر پوشانده شده است ولى بعد از نماز بايد فوراً آن را بر دارد.
)مسأله 45): گذاشتن صورت هنگام خواب براى زن روى بالش مانعى ندارد.
)مسأله 46): بانوان محرمه مى توانند از مرد اجنبى رو بگيرند به اين نحو كه گوشه اى از چادر يا عبا يا مقنعه را كه بر سر دارند به پايين بكشد و احتياط اين است كه قسمت پايين آمده است را بوسيله دست يا چيزى ديگر از صورت دور نگهدارند كه به صورت نچسبد.
)مسأله 47): كفاره پوشاندن صورت بنابر احتياط يك گوسفند است.
18 - زير سايه رفتن مردان
)مسأله 48): مردان محرم هنگام سير نبايد زير سايه بروند و يا چتر و امثال آن را بر سر گيرند و فرق بين سايه سقف ماشين كشتى قطارهوا پيما و محمل و چتر نيست و احوط اين است كه زير سايه چيزى كه بالاى سر نيز نباشد نرود پس نبايد كنار شتر و ماشين و امثال آن حركت كند كه سايه از طرف راست يا چپ بر او بيفتد ولى سايه انداختن بواسطه دست اشكال ندارد و همچنين احرام بستن زير سقف مسجد شجره نيز، اشكالى ندارد.
