)مسأله 133): هرگاه طواف را فراموش كند و به وطن بر گردد و مواقعه با اهلش بنمايد و بعد يادش بيايد اگر فراموش شده طواف حجّ باشد يك گوسفند قربانى كفاره به منى بفرستد، و اگر فراموش شده طواف عمره باشد گوسفند كفاره را به مكه بفرستد.
)مسأله 134): هرگاه طواف را فراموش كند و وقتى يادش بيايد كه قضايش ممكن باشد با همان احرام قضايش را انجام دهد ولى اگر از مكه خارج شده باشد و يا يك ماه يا بيشتر گذشته باشد بايد براى داخل شدن به مكه احرام ببندد و با همان احرام قضاء طواف را انجام دهد.
)مساله 135): زن و بوى خوش بر فراموش كننده طواف بر حرمت باقى ميماند تا اينكه خودش درصورت امكان يا نائبش طواف را انجام دهد.
)مساله 136)هر گاه به جهت مرض يا شكستگى نتواند طواف را انجام دهد بايد از ديگرى كمك بگيرد اگر چه به سوار شدن بر دوش اوباشد و اگر به كمك ديگرى نيز نتواند طواف را انجام دهد بايد نائب بگيرد.
(3) از واجبات عمره تمتّع نماز طواف است
)مساله 137): واجب سوم از واجبات عمره تمتّع دو ركعت نماز طواف است كه مثل نماز صبح مى باشد و جائز است كه مخفى يا بلند بخواند.
)مساله 138): واجب است نماز طواف را پشت مقام حضرت ابراهيم نزديك به ان بخواند و در صورت ازدحام و عدم امكان احتياط اين است كه پشت مقام با مراعات الاقرب فالاقرب انجام دهد.
)مسأله 139): نماز طواف مستحب را در هر نقطه از مسجد كه بخواند صحيح است.
)مسأله 140): كسى كه عمدا نماز طواف را نخواند حجّش باطل است زيرا بدون نماز طواف سعى باطل است.
)مسأله 141): نماز طواف بايد بعد از طواف فوراً خوانده شود و تاخير در آن به نحوى كه در عرف گفته شود بين طواف و نماز فاصله انداخته جائز نيست.
)مسأله 142): اگر نماز طواف را فراموش كند و بعد از سعى بين صفا و مروه يادش بيايد بايد فورا به مقام ابراهيم بر گردد و نماز طواف را بخواند و اعاده سعى واجب نيست اگر چه احوط است.
)مسأله 143): هرگاه در حين سعى يادش بيايد كه نماز طواف را نخوانده بايد برگردد و نماز طواف را بخواند سپس از جايى كه سعى را قطع نموده شروع كند و به اتمام رسانده و سعيش صحيح است.
)مسأله 144): اگر بعد از خروج از مكه يادش بيايد كه نماز طواف را نخوانده اگر مشقت ندارد بايد برگردد و نماز را در مقام ابراهيم بخواند و اگر مشقت دارد، و در همانجا كه يادش آمده بخواند.
)مسأله 145): اگر نماز طواف را از جهت نادانى و جهالت نخوانده، مثل كسى كه آن را فراموش كرده باشد و تفصيل گذشته مى آيد و فرق بين جاهل قاصر و مقصر نيست.
)مسأله 146): هرگاه نماز طواف را فراموش كند و بميرد بر ولى لازم است كه آن را قضاء نمايد.
)مسأله 147): هرگاه قرائت نماز گزار غلطى نداشته باشد در صورتى كه نتواند آن را درست كند، نمازش مثل بقيه نمازها صحيح است.
اگر قدرت به تصحيح قرائت داشته باشد واجب است آن را تصحيح كند، و اگر در اين كار اهمال و سهل انگارى نمود تا وقت ضيق شد، احوط اين است كه خودش نماز طواف را بخواند و نائب نيز بگيرد.
)مسأله 148): هرگاه نداند قرائتش غلط دارد و در ندانستن خود معذور باشد و نماز طواف را بخواند و بعد از آن بفهمد كه قرائتش درست نيست نمازش محكوم به صحت است و محتاج به اعاده نيست، ولى اگر معذور نبوده و در تعليم سهل انگارى و مسامحه كرده لازم است پس از تصحيح قرائت نماز را اعاده كند و حكمش مثل كسى است كه نماز طواف را فراموش كرده باشد.
4 - از واجبات عمره تمتّع سعى بين صفا و مروه است.
)مسأله 149): بعد از فراغ از نماز طواف واجب است هفت شوط بين صفا و مرده سعى "گردش" نمايد، و آن يكى از اركآن است كه اگر عمدا ترك شود حجّ باطل است چه اينكه علم به وجوبش داشته باشد ياجاهل باشد.
)مسأله 150): سعى بين صفا و مرده عبادت است و در آن قصد قربت معتبر است و بهتر است در صفا بايستد و چنين نيت كند: "فهت شوط سعى مى كنم بين صفا و مرده از جهت فمره تمتّع از فرض حجةالاسلام قربة الى الله تعالى و اگر در حجّ باشد بگويد: حجّ تمتّع از فرض حجة الاسلام".
)مسأله 151): طهارت از حدث يا خبث در سعى معتبر نيست، ولى سعي با طهارت افضل است.
)مسأله 152): اگر سعى را قبل از طواف يا نماز آن، عمدا بجا آورد بايد آن را بعد از نماز طواف اعاده كند، و اگر طواف يا نماز طواف را فراموش كند و سعى را بجا اورد حكم آن گذشت.
)مسأله 153): بعد از نيت نمودن در صفا رفتن بسوى مروه را شروع كند همين كه به مروه رسيد يك شوط تحقق پيدا مى كند و از آنجا بطرف صفا ميرود و هنگامى كه به صفا رسيد، دو شوط تحقق پيدا ميكند ووقتى كه در دفعه دوم به مروه رسيد سه شوط حساب ميشود و دفعه ديگرى كه به صفا رسيد، چهار شوط تكميل شده و ديگر بار كه به مروه برسد، پنج شوط ميشود و در مرتبه ديگرى كه به صفا برسد شش شوط تحقق پيدا كرده و وقتى كه به مروه رسيد شوط هفتم تكميل مى شود.
)مسأله 154): سعى را نمى شود از مروه شروع كند و اگر چنين كند، سعى باطل است و بايد از صفا شروع كند و فرق نيست در بطلان سعى بين صورت عمد و جهل، و بايد هر مقدار شوط را كه انجام داده الغا كند و از صفا شروع نمايد.
)مسأله 155): در سعى پياده رفتن افضل است و سواره رفتن نيز جايز است چه بر حيوان باشد يا چرخ كه در آنجا متداول است.
)مسأله 156): در هنگام رفتن از صفا بايد روبروى مروه برود و در رفتن از مروه به صفا بايد رو به صفا برود و اگر به نحو عقب گرد برود باطل است و اگر به چرخ يا حيوان سوار شود نيز بايد در رفتن به سوى مروه رو به مرو و در رفتن به صفا رو به صفا باشد و اگر به چرخ سوار شود و در رفتن به سوى مروه پشت به مروه باشد و در رفتن به صفا پشت به آن باشد سعى باطل است.
)مسأله 158): نشستن در صفا يا مروه جهت استراحت و رفع خستگى اشكالى ندارد و همچنين نشستن بين صفا و مروه جائز است و احوط اين است كه در صورت عدم خستگى از نشستن بين صفا و مروه خود دارى كند.
)مسأله 158): سعى بين صفا و مروه از اركان حجّ است و اگر آنرا عمداً با علم يا جهل به حكم، تا زمانى كه تداركش پيش از وقوف به عرفات ممكن نباشد، ترك كند، حجّش باطل است و در سال آينده بايد حجّ نمايد.
)مسأله 159): هر گاه سعى از روى فراموشى ترك شود، هر وقت كه يادش بيايد بايد بجا آورد، اگر چه بعد از فارغ شدن از اعمال حجّ باشد، و اگر شخصاً نتوانست يا برايش حرجى باشد، بايد نائب بگيرد و حجّش محكوم به صحّت مى باشد.
)مسأله 160): هر گاه انسان شخصاً، پياده و يا سواره نتواند سعى را انجام دهد، بايد نائب بگيرد و در صورتى كه نائب انجام بدهد، حجّش صحيح است.
)مسأله 161): بعد از طواف و نماز آن بنابر احتياط، بلافاصله سعى را انجام دهد و اگر گرما شدت داشته باشد و يا خسته شده باشد، تأخير انداختن آن تا سرد شدن هوا بلكه تا شب جائز است و امّا تا فردا تأخير آن بدون عذر جائز نيست.
)مسأله 162): زياد نمودن در سعى، از روى علم و عمد، موجب بطلان سعى مى باشد مثل طواف: ولى اگر از روى جهل به حكم، زياد نموده باشد سعيش صحيح است، اگر چه احتياط در اعاده است.
)مسأله 163): كسى كه از روى جهل به حكم، معتقد باشد كه رفتن و برگشتن، يك شوط حساب مى شود و چهارده مرتبه سعى نموده باشد، هفت مرتبه آن صحيح و هفت مرتبه ديگر زيادى و ملغى است.
)مسأله 164): هر گاه از روى خطا، در سعى خود زيادى نمود سعيش صحيح است و زيادى ملغى مى باشد، ولى اگر زيادى يك شوط باشد، مستحب است شش شوط ديگر بر آن بيفزايد تا يك سعى كامل غير از سعى اول شود و ختم سعى دوم به صفا خواهدبود.
)مسأله 165): اگر زيادى خطا، پيش از يك شوط باشد مى تواند آن را ملغى كند و دست بردارد و اتمام نمودن آن تا هفت شوط، به قصد رجا و احتمال مطلوبيت مانعى ندارد.
)مسأله 166): هرگاه عمداً با علم به حكم و يا جهل به آن، از سعى خود كم كند و تا پيش از وقوف به عرفات تدارك نتواند، حجّش فاسد شده و لازم است سال بعد اعاده نمايد، و اقوى اين است كه احرامش نيز باطل مى شود، ولى احوط و اولى اين است كه عدول به حجّ افراد نموده و با نيّت اعم از حجّ و عمره مفرده تمامش نمايد.
)مسأله 167): هرگاه كمبود سعى از روى فراموشى و بعد از شوط چهارم باشد، واجب است هر وقت يادش بيايد، اگر چه بعد از فراغت از اعمال حجّ باشد، تدارك نمايد و در صورتى كه خودش تدارك نتواند يا تداركش سخت و دشوار باشد، واجب است نائب بگيرد چه در راه مراجعت به وطن باشد و يا به وطن رسيده باشد، و احتياط اين است كه نائب يك سعى تمام، به قصد اتمام يا تمام انجام دهد يعنى قصدش اين باشد كه اگر منوب عنه مشغول الذّمه به يك سعى كامل است، اين سعى كامل و اگر مشغول الذمه به چند شوط باشد، اين چند شوط متمّم سعى او باشد.
)مسأله 168): اگر فراموش شده، پيش از شوط چهارم باشد مثلاً اينكه چهار شوط را فراموش كرده باشد، احوط اين است كه يك سعى كامل انجام دهد به قصد تام يا اتمام، و اگر مراجعتش غيرممكن باشد يا دشوار، نائب بگيرد و او نيز هفت شوط سعى به قصد تمام يا اتمام دهد و اگر ماه ذيحجّه گذشته باشد در سعى نيت قضا نمايد.
)مسأله 169): هر گاه از روى فراموشى مقدارى از سعى را درعمره تمتّع كم نمود و به اعتقاد اينكه از سعى فارغ شده با عيالش نزديكى كند يا ناخن بگيرد و يا موى خود را بچيند، بايد يك گاو كفّاره بدهد و واجب است سعى را چنانچه گفته شد تمام كند.
"شك در عدد اشواط سعى"
)مسأله 170): شك در عدد اشواط سعى، بعد از تقصير اعتبار ندارد. ولى عده اى ازفقهاء گفته اند كه شك در عدد اشواط، بعداز شك در عدد اشواط، بعد ازسعى، اگرچه پيش از تقصير باشد به آن اعتنا نمى شود اگر از مسعى خارج شده باشد، ولى احتياط اين است كه به اين شك اعتنا كند، مثلاً به اعتقاد اينكه هفت شوط تمام شده از مسعى خارج شود و پيش از تقصير، شك كند كه همين شوط هفتم بود يا پنجم، بايد سعى را از سر بگيرد.
)مسأله 171): هرگاه در مروه شك كند كه همين شوط را كه انجام داده هفتم است يا نهم، به شك خود اعتنا نكند و سعيش صحيح است، و اگر همين شك پيش از رسيدن به مروه عارض شود سعيش باطل است و بايد به صفا برود و سعى را از سر بگيرد.
)مسأله 172): شك در عدد اشواط سعى، مثل شك در عدد اشواط سعى، مثل شك در عدد اشواط طواف، موجب بطلان سعى مى باشد، پس حاجى بايد شمار شوطهاى سعى را با انگشت يا چيز ديگر ضبط كند تا مبتلى به اعاده نشود.
(5) از واجبات عمره تمتّع تقصير است
)مسأله 173): بعد از هفت شوط سعى بين صفا و مروه، واجب است تقصير نمايد، يعنى گرفتن مقدارى از ناخن دست يا پا يا چيدن مقدارى از موى سر يا ريش يا سبيل، و قصد قربت در آن واجب است و بهتر است چنين نيت كند: "تقصير مى كنم از جهت عمره تمتّع از فرض حَجَّةُالاسلام قربةً الى اللّه".
)مسأله 174): كندن مو در تقصير كفايت نمى كند.
)مسأله 175): بيرون آمدن از احرام عمره تمتّع بايد به تقصير باشدو تراشيدن سر،عوض تقصير كافى نيست بلكه حرام و موجب كفاره است و كفاره آن يك گوسفند است و احتياط اين است كه اگر جهلا نيز سر خود را بتراشد، گوسفند كفاره دهد.
)مسأله 176): هر گاه بعد از سعى و پيش از تقصير با زنى نزديكى كند، بنابر احتياط بايد شتر كفّاره بدهد و در صورت عجز، يك گاو و در صورت عجز از آن يك گوسفند و فرق بين عالم به حكم و جاهل نيست .
)مسأله 177): تقصير پيش از اتمام سعى، حرام و موجب كفاره است .
)مسأله 178): بعد از تمام شدن سعى، تقصير واجب است ولى تأخير آن تا پيش از احرام حجّ جائز است و مكانش نيز اختصاص به مروه ندارد و مى تواند در مروه يا منزل و يا جاى ديگر انجام دهد.
(مسأله 179): هرگاه تقصير را عمدا ترك كند تا براى حجّ احرام ببندد، عمره اش فاسد و باطل خواهد بود و ظاهر اين است كه حجّ تمتعش بدل به حجّ افراد مى شود و لازم است بعد از حجّ عمره مفرده بجا آورده و احتياط اين است، كه حجّ تمتّع را در سال بعد انجام دهد.
(مسأله 180): هرگاه بعد از سعى تقصير را فراموش كند و احرام حجّ را ببندد و يادش بيايد، عمره اش صحيح است و احتياطا يك گوسفند كفّاره بدهد.
)مسأله 181): همينكه محرم در عمره تمتّع تقصير نموده آنچه به جهت احرام بر او حرام بر او حرام شده بود حلال ميشود، بجز سر تراشيدن كه مى آيد.
)مسأله 182): هرگاه عمره تمتّع را در ماه شوال بجا آورد، تا زمانى كه سى روز از عيد فطر نگذشته باشد، تراشدن سر جائز است، و اما بعد ا ز سى روز، احتياط اين كه سر را نتراشد، و اگر از روى عمد و علم بتراشد احتياط اين است كه يك گوسفند كفّاره بدهد.
