)مسأله 313): هر گاه صد و جلوگيرى بعد از درك وقوف عرفات و مشعر باشد، چه اينكه پيش از اعمال منى باشد يا بعد از آن، پس اگر تمكن داشته باشد كه براى بقيه اعمال نائب بگيرد، احتياط اين است كه قربانى را در محل صد، انجام دهد و براى اعمال باقيمانده نائب بگيرد، و اگر تمكن نائب گرفتن نداشته باشد، وظيفه اش قربانى نمودن در محل صد و جلوگيرى، است.
)مسأله 314) هر گاه بعد از درك وقوفين صد و منع شود از دخول به مكه، در اينجا تنها قربانى كردن كافى است و نائب گرفتن لازم نيست، و اگر به مكه داخل شود و از طواف زيارت و و سعى وطواف نساء منع شود، تنها نائب گرفتن كافى است و قربانى كردن لازم نيست، بنابر احتياط به جمع هرد و وظيفه كه در مسئله313 گذشت، احتياط استحبابى است.
)مسأله 315): هر گاه صد و جلوگيرى تنها از مناسك منى باشد، پس از نائب گرفتن ممكن باشد، براى رمى جمرات و زبح، نائب مى گيرد و بعد از آن سر مى تراشد يا تقصير مى كند و مُحِل مى شود و طواف زيارت و سعى و طواف نساء را در مكه انجام مى دهد و اگر نائب گرفتن ممكن نباشد، بايد در محل صد قربانى كند و حلق يا تقصير نمايد و به مكه برگردد از جهت مناسك باقى مانده، و بعد از آن مُحِل مى شود نسبت به محرمات احرام و حتى نسبت به زن و حجّش صحيح است و فقط رمى جمرات به ذمهّ اش مى ماند كه احتياطاً در سال آينده يا بالمباشره و يا به نيابت انجام ميدهد.
)مسأله 316): اگر صد و جلوگيرى قبل از وقوفين باشد و مصدود، از سالهاى پيش مستطيع بوده يا استطاعتش تا سال آينده باقى باشد به قربانى كه ذكر شد، حجّ از او ساقط نمى شود، بلكه واجب است در سال بعد، حجّ نماند.
)مسأله 317): اگر حاجى بعد از اعمال حج، از بيتوته در منى و رمى حجرات منع شود، حجّش صحيح است و براى رمى حجرات، در صورت امكان نائب بگيرد و اگر ممكن نشود، بنابراحتياط در سال بعد نائب بگيرد.
)مسأله 318): هر گاه منع از اتمام اعمال حجّ غير از صد و حصر، چيز ديگر باشد مثلاً اينكه بعد از احرام بستن، ماشين و سواريش خراب شود يا حيوانى كه بر آن سوار است، هلاك شود يا حيوان درنده در راه باشد يا سرما و گرما به حدى باشد كه تحملش ممكن نباشد و امثال اينها، مقتضاى احتياط قربانى نمودن در همانجا است تا از احرام خارج شود.
)مسأله 319): شخص مصدود كه قربانى مى كند، فرق بين اقسام آن (از شتر و گاو يا گوسفند) نيست، و اگر قربانى را قدرت ندارد، بدل آن را كه روزه گرفتن است بنابر احتياط به ترتيبى كه گذشت انجام دهد.
)مسأله 320): كسى كه حجّ خود را به جماع فاسد كرده، مثلاً مصدود شود آيا حكم صد بر او جارى مى شود يا نه؟ ظاهر اين است كه جارى مى شود زيرا وظيفه محرمى كه حجّ خود را فاسد كرده اتمام همان حجّ است پس در هنگام صد، چون تمام نمى تواند بايد قربانى كند و علاوه بر آن كفاره افساد حجّ را نيز بدهد.
)مسأله 321): كسى كه قربانى همراه خود برده، هر گاه مصدود شود، همان قربانى كفايت مى كند و قربانى ديگرى بر او واجب نيست.
احكام محصور
)مسأله 322): محصور كسى است كه به واسطه بيمارى و مانندآن، پس از پوشيدن احرامى نتواند اعمال عمره يا حجّ را انجام دهد.
)مسأله 223): هر گاه در عمره مفرده محصور شود، مخيّر است بين اينكه در مكان حصر قربانى كند و يا اينكه يك قربانى بفرستد و با دوستان خود وقت بگذارد كه در آن وقت معين از احرام خارج مى شود، و بر چنين شخصى بعد از به جا آوردن يكى از دو عمل ذكر شده، حلال مى شود تمام آنچه كه بواسطه احرام حرام شده بود به جز زن، و زن بر او حلال نمى شود، مگر بعد از آنكه خوب شود و عمره مفرده را انجام دهد.
)مسأله 324): كسى كه در عمره تمتّع محصور شود، حكمش حكم سابق است، بجز آنكه زن هم بر اين شخص حلال مى شود.
)مسأله 325): هر گاه در احرام حجّ محصور شود، باز هم حكمش حكم سابق است و احتياط اين است كه با زن نزديكى نكند تا آنكه طواف حجّ و سعى طواف نساء را در حجّ يا عمره مفرد انجام دهد، آن وقت زن بر او حلال مى شود.
)مسأله 326): هر گاه محصور شود و قربانى خود را بفرستد و بعد از آن مرضش سبك تر شود، اگر گمان كند يا احتمال دهد كه حجّ را درك خواهد نمود، واجب است خود را به حجاج برساند، و اگرهر دو موقف يا فقط مشعر را درك نمود حجّ را درك نمود حجّ را درك كرده است، و اگر مشعر را درك نكرده و قربانيش كشته نشده حجّ او بدل به عمره مفرده مى شود و قربانيش كشته شده، از احرام خارج شده و تمام محرمات بر او حلال شده است به جز زن، و بنابر احتياط بر او واجب است كه طواف حجّ و نمازش و سعى و طواف نساء و نمازش را به جا آورد تا زن نيز بر او حلال شود.
)مسأله 327): هر گاه حصرش فقط از مناسك و واجبات منى باشد، حكم محصور، بر او جارى نمى شود و براى رمى جمرات و قربانى نائب گرفته و خود، حلق يا تقصير نموده و به مكه مى رود تا مناسكش را انجام دهد، و اگر نائب گيرش نيايد، پول قربانى را نزدشخص امينى به امانت مى گذارد كه به جاى او قربانى كند، و خود، حلق يا تقصير نموده، به مكه مى رود و اعمال مكه را بجا مى آورد، و احتياط اين است كه رمى را در سال بعد، خودش يا نائبش به جاآورد.
)مسأله 328): هر گاه بعد از وقوفين و اعمال منى، فقط از رفتن به مكه و اداء مناسكش محصور شود، براى اداء مناسك مكه نائب بگيرد و وظيفه محصور را نيز بنابر احتياط انجام دهد و آن ذبح هدى است و پس از اعمال نائب و ذبح هدى تمام محرمات احرام، حتى زن بر او حلال مى شود.
)مسأله 329): هر گاه محصور شود و قربانى را به سوى منى بفرستد و پيش از آنكه هدى به محلش برسد، سرش او را اذيت كند جائز است گوسفندى را در محل حصر ذبح كند يا سه روز روزه بگيرد يا شش مسكين را طعام كند به دادن دو مد طعام به هرمسكين، و سرش را بتراشد.
)مسأله 330): محصورى كه وقوف معشر را درك نكرده باشد، به واسطه ذبح هدى محل مى شود و اگر استطاعتش از سالهاى قبل بوده يا استطاعتش تا سال بعد باقى بماند، حجّ از او ساقط نيست بايد در سال آينده حجّ را انجام دهد.
)مسأله 331): هر گاه محصور نه قربانى و نه پولش را داشته باشد، بايد ده روز روزه بگيرد، چنانچه گذشت
)مسأله 332): مستحب است كه وقت احرام بستن با پروردگارخود شرط كند، كه هر جا نتواند اعمال را از جام دهد از احرام بستن بيرونش آورد. هر چند بيرون آوردن از احرام متوقف به آن شرط نيست، زيرا هر جا كه نتوانست و عذر يا مانعى پيدا كرده به وظيفه مصدور و محصور عمل كرد از احرام بيرون مى آيد، چه شرط مذكور را كرده باشد يا نكرده باشد.
)مسأله 333): در گذشته معلوم بود كه حجّ تمتّع در بعضى احيان و درب حجّ افراد مى شود، لهذابه طور اجمال كيفيت حجّ افراد رابيان مى كنيم .
)مسأله 334): محشور بين فقها اين است كه حجّ افراد پيش ازعمره به جا آورده مى شود و مقتضاى احتياط هم همين است.
)مسأله 335): حجّ افراد با حجّ تمتّع در عده اى از اعمال اشتراك دارد و در چند چيز با هم فرق دارند: 1- حجّ افراد لازم نيست متصل به عمره و در يك سال باشد و حجّ تمتّع در يك سال بايد بعد از عمره انجام داده شود چناچه گذشت. 2- آنكه در حجّ افراد قربانى لازم نيست ولى در حجّ تمتّع چناچه بيان شد قربانى لازم است. 3- آنكه در حجّ افراد جايز است در حال اختيار طواف زيارت و سعى حجّ را بر وقوفين مقدم نمود ولى در حجّ تمتّع تقديم جايز نيست. 4- آنكه احرام حجّ تمتّع بايد از مكه باشد، و احرام حجّ افراد از ميقات است اگر منزلش دورتر از ميقات باشد، و اگر نزديك تر از ميقات باشد از منزلش احرام مى بندد. 5 - آنكه عمره حجّ افراد را مى شود پيش از حجّ يا بعد از آن انجام داد، و احوط اين است كه بعد از حجّ انجام دهد ولى در حجّ تمتّع بايد عمره پيش از حجّ بجا آورده شود. 6- آنكه بعد از احرام حجّ افراد جائز است طواف مستحبى انجام داد، ولى در حجّ تمتّع بنابر احتياط واجب پس از احرام جائز نيست طواف مستحبى انجام داده شود.
)مسأله 336): هر گاه در يكى از مواقيت جهت عمره تمتّع احرام بست و وارد مكه شد و نتوانست عمره تمتّع را به جا آورد وظيفه اش عدول به حجّ افراد مى باشد مثل زن حائض چنانچه گذشت و همان احرام جهت حجّ افراد كافى است.
مسائل متفرقه
)مسأله 337): احرام حجّ بايد از مكه بسته شود، و مقتضاى احتياط واجب آن است كه از مكه قديمه احرام ببندد نه از محلات جديده مثل عزيزيه و شيشه و خنا و امثال آن .
)مسأله 338): هرگاه حاجى در شهر مكه قصد اقامه كند و درعرفات و منى و مشعر برود در صورتى كه مسافت بين مكه ومناطق مذكوره كمتر از چهار فرسخ باشد در تمام اين مناطق وظيفه اش تمام است نه شكسته.
)مسأله 339): اگر حاجى قصد داشته باشد در مكه و عرفات ومشعر و منى ده روز بماند نمازش در تمام اين امكان شكسته مى باشد.
)مسأله 340): با انكه مسجد تنعيم داخل شهر مكه قرار گرفته اگردر آنجا جهت عمره مفرده احرام ببندد بايد تا محل اقامت يا مسجدالحرام در ماشين هاى سرپوشيده نرود و چتر نيز در حال راه رفتن بر سر نگيرد، و اگر زير سايه برود بايد كفاره بدهد.
)مسأله 341): مقتضاى احتياط اين است كه در محلات جديده شهر مكه از تظليل و زير سايه مشى كردن اجتناب كند همچنانكه احرام بستن براى حجّ از آنجا اشكال دارد.
)مسأله 342): خدمه كاروان ها كه وقوف اختيارى مشعرالحرام رادرك نمى كنند چون قبل از طلوع فجر از مشعرالحرام كوچ مى كنند نمى توانند نائب حجّ شوند .
)مسأله 343): قربانى كردن در محل قربانى فعلى كه گفته مى شود خارج از منى مى باشد اشكال دارد پس هر كس برايش مشقت دارد كه درمنى قربانى كند در مذبح فعلى قربانى مى تواند و براى كسى كه مشقت ندارد بايد در منى قربانى كند.
مستحبات سفر
شخصي كه اراده سفر مكه يا سفر ديگر را دارد مستحب است كه از حضرت جل و علا طلب خير كند و وصيت بنمايد و صدقه بدهد تا آنكه به آن صدقه سلامتي خود را خريداري نمايد و وقتي كه براي مسافرت مهيا شده مستحب است در خانه خود چهار ركعت نماز در هر ركعتي فاتحه الكتاب و سوره توحيد را بخواند و بگويد:
"اللهم انّي اتقرّب اليك بهنّ فاجعلهنّ خليفتي في اهلي و مالي".
و مستحب است بدرب خانه خود ايستاده و سه مرتبه از پيش رو و طرف راست و طرف چپ سوره فاتحه و بهمين ترتيب سه مرتبه آيه الكرسي را بخواند و بعد از آن بگويد:
"اللهم احفظني و احفظ ما معي و سلّمني و سلّم ما معي و بلّغني و بلّغ ما معي ببلاغك الحسن الجميل".
مستحبات احرام
مستحبات احرام چند چيز است:
1 - آنكه قبلاً بدن خود را پاكيزه نموده و ناخن و شارب خود را بگيرد و موى زير بغل و عانه را با نوره ازاله نمايد.
2 - كسى كه قصد حجّ دارد از اول ماه ذىالقعده و شخصى كه قاصد عمره مفرده است پيش از يك ماه موى سر و ريش را رها كند و بعضي از فقهاء بوجوب آن قائل شده اند و اين قول اگر چه ضعيف است ولي احوط است.
3 - آنكه پيش از احرام غسل احرام بنمايد و اين غسل از زن حائض و نفساء نيز صحيح است و تقديم اين غسل بخصوص در صورتي كه خوف آن باشد كه در ميقات آب يافت نشود حائز است و در صورت تقديم اگر در ميقات آب يافت شد مستحب است غسل را اعاده بنمايد و بعد از اين غسل اگر مكلف لباسي را پوشيد يا چيزي را خورد كه بر محرم حرامست باز هم اعاده مستحب است و اگر ملكلف در روز غسل نمود آن غسل تا آخر شب آينده كفايت مي كند و همچنين اگر غسل در شب نمود تا آخر روز آينده كافي است ولي اگر بعد از غسل و پيش از احرام بحدث اصغر محدث شد غسل را اعاده نمايد.
4- هنگام پوشيدن دو جامه احرام بگويد:
"اَلْحَمْدُ للّهِ الّذِي رَزَقَنِي مَا اُواري بِهِ عَوْرَتي وَ اُؤَدّي فِيْهِ فَرْضِي وَ أعْبُدُ فِيْهِ رَبّي وَ أنْتَهِي فِيْهِ إلى ما أمَرَنِي، اَلْحَمْدُ للّهِ الّذِي قَصَدْتُهُ فَبَلّغَنِي وَ أردتُهُ فَأعانَنِي وَ قَبِلَنِي وَ لَمْ يَقْطَعْ بِي وَ وَجْهَهُ أرَدْتُ فَسَلّمَنِي فَهُوَ حِصْنِي وَ كَهْفِي وَ حِرْزِي وَ ظَهْرِي وَ مَلاذِي وَ رَجائي وَ مَنْجايَ وَ ذُخْرِي وَ عُدّتِي في شِدّتِي وَ رَخائِي".
5 - آنكه دو جامه احرام از پنبه باشد.
6 - آنكه احرام را به ترتيب ذيل ببندد در صورت تمكن بعد از فريضه ظهر، و در صورت عدم تمكن بعد از فريضه ديگر، و در صورت عدم تمكن از آن بعد از شش يا دو ركعت نماز نافله، در ركعت أول پس از حمد سوره توحيد، و در ركعت دوم سوره جحد را بخواند، و شش ركعت أفضل است، و بعد از نماز حمد و ثناى الهى را بجا آورد و بر پيغمبر و آل او صلوات بفرستد آنگاه بگويد:
