و چون ميان ركن يمانى و حجر الأسود برسد بگويد:
"رَبّنا آتِنا في الدّنيا وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنا عَذابَ النّارِ".
و در شوط هفتم وقتى كه به مستجار رسيد مستحب است دو دست خود را بر ديوار خانه بگشايد و شكم و روى خود را به ديوار كعبه بچسباند و بگويد:
"اللهُمّ الْبَيْتُ بَيْتُكَ وَالْعَبْدُ عَبْدُكَ وَهذا مَكانُ الْعائِذِ بِكَ مِنَ النّار".
پس به گناهان خود اعتراف نموده و از خداوند عالم آمرزش آن را بطلبد كه انشاء اللّه تعالى مستجاب خواهد شد بعد بگويد:
"اللهُمّ مِنْ قِبَلِكَ الرّوْحُ وَالْفَرَجُ وَالْعافِيَةُ أللّهُمّ إنّ عَمَلِي ضَعيْفٌ فَضاعِفْهُ لِي وَاغْفِرْ لي مَااطّلَعْتَ عَلَيْهِ مِنّي وَخَفِيَ عَلى خَلْقِكَ أسْتَجِيرُ بِاللّهِ مِنَ النّارِ".
و آنچه خواهد دعا كند، و ركن يمانى را استلام كند و به نزد حجر الأسود آمده و طواف خود را تمام نموده و بگويد:
"اللهُمّ قَنّعْنِي بِما رَزَقْتَني وَبارِكْ لِي فِيما آتَيْتَني".
و براى طوافكننده مستحب است در هر شوط أركان خانه كعبه و حجر الأسود را استلام نمايد و در وقت استلام حجر بگويد:
"أمانَتي أدّيْتُها وَمِيثاقي تَعاهَدْتُهُ لِتَشْهَدَ لِي بِالْمُوافاةِ".
مستحبات نماز طواف
در نماز طواف مستحب است بعد از حمد در ركعت اول سوره توحيد و در ركعت دوم سوره جحد را بخواند، و پس از نماز، حمد و ثناى الهى را بجا آورده و صلوات بر محمد و آل محمد بفرستد و از خداوند عالم طلب قبول نمايد، و در بعضي از روايات است كه حضرت صادق عليه السلام بعد از نماز طواف به سجده رفته و چنين ميگفت:
"سَجَدَ لَكَ وَجهِي تَعَبّداً وَرِقّاً لا إلهَ إلّا أنْتَ حَقّاً حَقّاً الأوّلُ قَبْلَ كُلّ شَيءٍ وَالْآخِرُ بَعْدَ كُلّ شَيءٍ وَهاأنَاذا بَيْنَ يَدَيْكَ ناصِيَتي بِيَدِكَ فاغْفِرْ لي إنّهُ لا يَغْفِرُ الذّنْبَ الْعَظيمَ غَيْرُكَ فَاغْفِرْ لِي فإنّي مُقِرّ بِذُنُوبي عَلى نَفْسي وَلا يَدْفَعُ الذّنْبَ الْعَظِيمَ غَيْرُكَ".
و بعد از سجده، روى مبارك آن حضرت از گريه چنين بود كه گويا در آب فرو رفته باشد، و بعد از فراغ از نماز طواف و پيش از سعي مستحبست بنزد چاه زمزم رفته يك يا دو دلو آب بكشد و آنرا به سر و پشت و شكم خود بريزد و بگويد:
" اللّهم اجعله علما نافعاً و رزقاً واسعاً و شفاءً من كلّ داء و سقم ".
پس از آن به نزد حجر الاسود بيايد، و مستحب است از دري كه محاذي حجرالاسود است به صفا متوجه شود و با آرامي دل و بدن بالاي صفا رفته و به خانه كعبه نظر كند و به ركني كه حجرالاسود در او است رو نمايد و حمد و ثناي الهي را بجا آورد و از نعمتهاي الهي به خاطر اندازد آنگاه اين اذكار را بگويد:
" اللّه اكبر" هفت مرتبه " الحمد اللّه" هفت مرتبه " لا اله الا الله " هقت مرتبه " لا اله الا الله وحده لا شريك له، له الملك و له الحمد يحيي و يميت و يميت و يحيي و هو حي لا يموت و هو علي كل شيء قدير ".
سه مرتبه، پس صلوات بر محم و آل محمد بفرستد پس بگويد:
" الله اكبر علي ما هدانا و الحمد لله علي ما ابلانا و الحمد لله الحيّ القيّوم و الحمد للّه الدّائم ".
سه مرتبه، پس بگويد:
" اشهد ان لا اله الا الله و اشهد انّ محمّداً عبده و رسوله لا نعبد الاّ ايّاه مخلصين له الدّين و لوكره المشركون".
سه مرتبه، پس بگويد:
" اللّهم انّي اسالك العفو و العافيه و اليقين في الدّنيا و الاخره ".
سه مرتبه، پس بگويد:
" اللّهم آتنا في الدّنيا حسنه و في الاخره حسنه و قنا عذاب النّار".
سه مرتبه، پس بگويد:
"اللّه اكبر" صد مرتبه. "لا اله الا الله" صد مرتبه. " الحمد الله" صد مرتبه. "سبحان الله" صد مرتبه، پس بگويد:
"لا اله الا الله و حده وحده انجزه وعده و نصر عبده و غلب الاحزاب وحده فله الملك و له الحمد وحده اللهمّ بارك لي في الموت و فيما بعد الموت اللهمّ انّي اعوذ بك من ظلمه القبر و وحشته اللهمّ اظلّني قي ظلّ عرشك يوم لاظلّ الا ظلّك".
و بسيار تكراركند سپردن دين و نفس و اهل و مال خود را بخداوند عالم پس بگويد:
" استودع الله الرحمن الرّحيم الّذي لا تضيع ودايعه ديني و نفسي و اهلي اللهم استعملني علي كتابك و سنّه نبيّك و توفّني علي ملّته و اعذني من الفتنه"
پس بگويد: "اللّه اكبر" سه مرتبه.
پس آنها را دو مرتبه تكرار كند پس يكبار تكبير بگويد و باز آنها را اعاده نمايد و اگر تمام اين عمل را نتواند انجام دهد هر قدر كه ميتواند بخواند. و مستحب است كه اين دعا را بخواند:
"اللهم اغفرلي كلّ ذنب اذنبته قطّ فان عدت فعد عليّ بالمغفره فانّك انت الغفور الرّحيم اللهم افعل بي ما انت اهله فانّك ان تفعل بي ما انت اهله ترحمني و ان تعذّبني فانت غنيّ عن عذابي و انا محتاج الي رحمتك فيا من انا محتاجّ الي رحمته ارحمني اللهم لا تفعل بي ما انا اهله فانّك ان تفعل بي ما انا اهله تعذبني و لم تظلمني اصبحت اتقي عدلك و لا اخاف جورك فيا من هو عدله لا يجور ارحمني"
در حديث شريف وارد شده است هر كس كه بخواهد مال او زياد شود ايستادن در صفا را طول دهد و بدانكه مستحب است پياده سعي نمايد و از صفا تا به مناره ميانه راه رود و از آنجا تا جائي كه بازار عطاران است مانند شتر تند رود و اگر سوار باشد اين حد را في الجمله تند نمايد و از آنجا تا بمروه نيز ميانه رود و در وقت برگشتن نيز بهمان ترتيب مراجعت نمايد و از براي زنها هروله نيست، و مستحب است در گريه كردن سعي كند و خود را به گريه وادارد در حال سعي دعاء بسيار كند.
مستحبات احرام تا وقوف بعرفات
اموري كه در احرام عمره مستحب بود در احرام حجّ نيز مستحب است و پس از اينكه شخص احرام بسته و از مكه بيرون آمد همينكه بر ابطح مشرف شود به آواز بلند تلبيه بگويد، و چون متوجه مني شود بگويد:
"اللهم ايّاك ارجوه ايّاك ادعو فبلّغني املي و اصلح لي عملي".
و با تن و دل آرام با تسبيح و ذكر حق تعالي برود و چون بمني رسيد بگويد :
"الحمد الله الّذي اقدمنيها صالحاً في عافيه و بلغني هذا المكان".
"اللهم هذه مني و هي مما مننت به علينا من المناسك فاسالك ان تمنّ عليّ بما مننت علي انبيائك فانّما انا عبدك و في قبضتك".
و مستحب است شب عرفه را در مني بوده و باطاعت الهي مشغول باشد، و بهتر آنست كه عبادات و خصوصاً نمازها را در مسجد خيف بجا آورد، و چون نماز صبح را بخواند تا طلوع آفتاب تعقيب گفته پس به عرفات روانه شود مانعي ندارد، ولي سنّت بلكه احوط آنست كه تا آفتاب طلوع نكرده از وادي محسّر رد نشود و روانه شدن پيش از صبح مكروه و از بعضي حرمت آنرا نقل نموده اند مگر از براي ضرورت مانند بيمار و كسي كه از ازدحام مردم خائف باشد و چون به عرفات متوجه شود اين دعا را بخواند.
"اللهم اليك صمدت و ايّاك اعتمدت و وجهك اردت اسالك ان تبارك لي في رحلتي و ان تقضي لي حاجتي و ان تجعلني ممّن تباهي به اليوم من هو افضل منّي".
و تا رسيدن به عرفات تلبيه بگويد.
مستحبات وقوف به عرفات
در وقوف به عرفات چند چيز مستحب است:
1 - با طهارت بودن در حال وقوف.
2 - غسل نمودن و بهتر آن است كه نزديك ظهر باشد.
3 - آنچه موجب تفرق حواس است از خود دور سازد تا آنكه قلب او متوجه جناب اقدس الهى گردد.
4 - نسبت به قافلهاى كه از مكه مىآيد وقوف شخص در طرف دست چپ كوه واقع گردد.
5 - وقوف او در پائين كوه و در زمين هموار بوده باشد، و بالا رفتن كوه مكروه است.
6 - در اول وقت، نماز ظهر و عصر را به يك اذان و دو اقامه بجا آورد.
7 - قلب خود را به حضرت حق جلّ و علا متوجه ساخته و حمد الهى و تهليل و تمجيد نموده و ثناى حضرت حق را بجا آورد، پس از آن صد مرتبه: "اللّهُ أكْبَرُ" و صد مرتبه: سوره "توحيد" را بخواند و آنچه خواهد دعا نمايد و از شيطان رجيم به خدا پناه ببرد و اين دعا را نيز بخواند:
"اللّهُمّ رَبّ الْمشَاعِرِ كُلّها فُكّ رَقَبَتي مِنَ النّارِ وَأوْسِعْ عَلَيّ مِنْ رِزْقِكَ الْحَلالِ وَادْرَأْ عَنّي شَرّ فَسَقَةِ الْجِنّ وَالْاِنْسِ، أللّهُمّ لا تَمْكُرْ بِي وَلا تَخْدَعْني وَلا تَسْتَدْرِجْني يا أسْمَعَ السّامِعينَ وَيا أبْصَرَ النّاظِرينَ وَيا أسْرَعَ الْحاسِبِينَ وَيا أرْحَمَ الرّاحِمينَ أسْأَلُكَ أنْ تُصَلّيَ عَلى مُحَمّدٍ وَآلِ مُحَمّدٍ وَأنْ تَفْعَلَ بي كَذا وَكَذا".
و حاجت خود را نام ببرد پس دست به آسمان بردارد و بگويد:
"اللّهُمّ حاجَتي إلَيْكَ الّتي اِنْ أعْطَيْتَنِيها لَمْ يَضُرّني ما مَنَعْتَني وَإنْ مَنَعْتَنيها لَمْ يَنْفَعَني ما أعْطَيْتَني، أسْأَلُكَ خَلاصَ رَقَبَتي مِنَ النّارِ أللّهُمّ إنّي عَبْدُكَ وَمِلْكُ ناصِيَتي بِيَدِكَ وَأجَلي بِعِلْمِكَ، أسْأَلُكَ أنْ تُوَفّقَني لِما يُرْضيكَ عَنّي وَأنْ تُسَلّمَ مِنّي مَناسِكِيَ الّتي أرَيْتَها خَلِيلَكَ اِبْراهيمَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيْهِ وَدَلَلْتَ عَلَيْها نَبِيّكَ مُحَمّداً9 أللّهُمّ اجْعَلْني مِمّنْ رَضِيتَ عَمَلَهُ وَأطَلْتَ عُمْرَهُ وَأحْيَيْتَهُ بَعْدَ الْمَوْتِ".
8 - اين دعا را بخواند:
"لا إلهَ إلّا اللّهُ وَحْدَهُ لا شَريكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيي وَيُمِيتُ وَهُوَ حَيّ لا يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَهُوَ عَلى كُلّ شَيءٍ قَدِيرٌ، اللّهُمّ لَكَ الْحَمْدُ كَالّذي تَقُولُ وَخَيْراً مِمّا نَقُولُ وَفَوْقَ ما يَقُولُ الْقائِلُونَ، أللّهُمّ لَكَ صَلاتي وَنُسُكي وَمَحْيايَ وَمَماتي وَلَكَ تُراثي (بَراءَتي خ ل) وَبِكَ حَوْلي وَمِنْكَ قُوّتي، أللّهُمّ إنّي أعُوذُ بِكَ مِنَ الْفَقْرِ وَمِنْ وَساوِسِ الْصّدورِ وَمِنْ شَتاتِ الأمْرِ وَمِنْ عَذابِ الْقَبْرِ، أللّهُمّ إنّي أسْأَلُكَ خَيْرَ الرّياح وَأعُوذُ بِكَ مِنْ شَرّ ما يَجيءُ بِهِ الرّياحُ وَأسْأَلُكَ خَيْرَ اللّيْلِ وَخَيْرَ النّهارِ، اللّهُمّ اجْعَلْ في قَلْبي نُوراً وَفي سَمْعي وَبَصَري نُوراً وَفي لَحْمي وَدَمي وَعِظامي وَعُرُوقِي وَمَقْعَدي وَمَقامي وَمَدْخَلي وَمَخْرَجي نُوراً وَأعْظِمْ لي نُوراً يا رَبّ يَوْمَ أَلْقاكَ إنّكَ عَلى كُلّ شَيءٍ قَديرٌ".
و در اين روز تا مىتواند از خيرات و صدقات تقصير نكند.
9 - آنكه كعبه را استقبال نموده و اين اذكار را بگويد:
"سُبْحانَ اللّهِ" صد مرتبه "اللّهُ أكْبَرُ" صد مرتبه "ما شاءَ اللّهُ لا قُوّةَ إلّا بِاللّهِ" صد مرتبه "أشْهَدُ أنْ لا اِلهَ اِلّا اللّهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَيُمِيتُ وَيُحْيي وَهُوَ حَيّ لا يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَهُوَ عَلى كُلّ شَيءٍ قَدِيرٌ" صد مرتبه.
پس از اول سوره بقره ده آيه بخواند پس سوره توحيد سه مرتبه و آية الكرسى را بخواند تا آخر پس اين آيات را بخواند:
"اِنّ رَبّكُمُ اللّهُ الّذي خَلَقَ السّماواتِ وَالْأَرْضَ في سِتّةِ أيّامٍ ثُمّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللّيْلَ النّهارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثاً وَالشّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنّجُومَ مُسَخّراتٍ بِأمْرِهِ اَلا لَهُ الْخَلْقُ وَالاَمْرُ تَبارَكَ اللّهُ رَبّ الْعالَمِينَ * اُدْعُوا رَبّكُمُ تَضَرّعاً وَخُفْيَةً اِنّهُ لا يُحِبّ المُعْتَدِينَ * وَلا تُفْسِدُوا فِى الْاَرْضِ بَعْدَ اِصْلاحِها وَادْعُوهُ خَوْفاً وَطَمَعاً اِنّ رَحْمَتَ اللّهِ قَرِيبٌ مِنَ الُْمحْسِنينَ".
پس سوره "قُلْ أعُوذُ بِرَبّ الْفَلَق" و سوره "قُلْ أعُوذُ بِرَبّ النّاسِ" را بخواند.
پس آنچه از نعم الهى بياد داشته باشد يكايك ذكر نموده و حمد الهي نمايد، و همچنين بر اهل و مال و سائر چيزهايى كه حضرت حق به او تفضل نموده حمد بنمايد و بگويد:
"اللّهُمّ لَكَ الْحَمْدُ عَلى نَعْمائِكَ الّتي لا تُحْصى بِعَدَدٍ وَلا تُكافَأُ بِعَمَلٍ".
و به آياتى از قرآن كه در آنها ذكر حمد شده است خدا را حمد نمايد و به آياتى كه در آنها ذكر تسبيح شده است خدا را تسبيح نمايد و به آياتى كه در آنها ذكر تكبير شده است خدا را تكبير نمايد و به آياتى كه در آنها ذكر تهليل شده است خدا را تهليل نمايد و بر محمد و آل محمد عليهم الصلاة و السلام زياد صلوات بفرستد و به هر اسمى از اسماء اللّه كه در قرآن موجود است خدا را بخواند و به آنچه از اسماء الهى كه در ياد دارد خدا را ذكر كند، و به اسماء الهى كه در آخر سوره حشر موجود است خدا را بخواند و آنها عبارتند از:
